Vì sao cựa thép 7 cm khiến đá gà bị cấm ở 50 bang Mỹ?

Vì sao cựa thép 7 cm khiến đá gà bị cấm ở 50 bang Mỹ?

Đá gà gây tổn hại thật sự cho động vật: gà trống bị gắn cựa thép hoặc dao nhỏ dài khoảng 5–7,5 cm (2–3 inch) vào chân, rồi bị thả vào sàn đấu cho đến khi một con gục hoặc bỏ chạy. Tại Mỹ, Louisiana là bang cuối cùng cấm đá gà vào năm 2008, sau New Mexico năm 2007, nên hiện cả 50 bang đều có lệnh cấm. Luật liên bang Animal Welfare Act coi việc vận chuyển gà đá qua bang là trọng tội. Tại Việt Nam, đá gà ăn tiền thường bị xử lý theo quy định về đánh bạc trong Bộ luật Hình sự 2015. Với người hâm mộ, hãy tách việc yêu giống gà chọi và lịch sử khỏi việc cổ vũ sới đấu có cược. Nếu nghi ngờ có sới đá gà, hãy ghi lại địa điểm và ngày giờ rồi báo cho cơ quan chức năng hoặc tổ chức như SHARK.

Thử hình dung hai cảnh. Cảnh một là con gà chọi đứng oai vệ trong ảnh bìa tạp chí, bộ lông óng như dầu, cái mào đỏ au, đúng kiểu "chiến binh" mà ai cũng thích. Cảnh hai là con gà đó sau vài phút trên sàn, phổi bị cựa thép xuyên qua, một mắt không còn mở được. Mình, một đứa nhát gan và từng bị một trang web lừa đảo "dạy" cho bài học nhớ đời, giờ gặp cái gì cũng phải kiểm chứng ba lần. Xin lỗi nha, nhưng với chủ đề này mình càng phải kiểm chứng kỹ hơn. Bạn, đúng bạn đang cầm điện thoại đó, nhiều khả năng cũng chỉ từng thấy cảnh một, còn cảnh hai thì chưa ai chịu kể cho bạn nghe. Ở Tin Đá Gà, mình viết bài này để nối hai cảnh ấy lại với nhau, bằng số liệu và các mốc pháp lý đã kiểm chứng, không bằng cảm xúc.

Lead-in: nếu bạn muốn xem thêm những bài khác trong chuyên mục này, mình để link ngay bên dưới.

Tìm hiểu thêm

Một trận đá gà gây ra những tổn thương gì cho con gà?

Gà chọi bị gắn cựa thép (gaff) hoặc dao nhỏ dài khoảng 5–7,5 cm, nên mỗi cú đá có thể xuyên thủng phổi, gãy cánh hoặc làm mù mắt. Trận đấu thường chỉ dừng khi một con gục hẳn hoặc bỏ chạy, nghĩa là rất nhiều con chết tại chỗ.

Chi tiết nhỏ này quyết định gần như toàn bộ câu chuyện, và mình thấy nhiều bài viết lướt qua nó quá nhanh. Gà trống ngoài tự nhiên cũng cãi nhau, nhưng thường là mổ, xù lông, vài cú đá rồi một bên lùi. Vũ khí kim loại làm mất cơ chế "lùi" đó, vì chỉ một cú trúng chỗ hiểm là đủ gây tổn thương nghiêm trọng. Theo mô tả trong mục Cockfight trên Wikipedia, các trận đấu có vũ khí gắn chân thường kết thúc rất nhanh so với đấu tay không, và đây cũng là lý do các tổ chức bảo vệ động vật nhắm vào phụ kiện này đầu tiên. Những tổn thương hay gặp gồm:

• Thủng phổi và chảy máu trong sau cú đâm vào ngực.
• Gãy cánh hoặc gãy chân, dẫn tới mất khả năng bỏ chạy.
• Tổn thương mắt, kể cả mất thị lực vĩnh viễn.
• Kiệt sức, mất nước và sốc khi trận kéo dài.

Đọc tới đây nếu bạn thấy hơi khó chịu thì xin lỗi nha, nhưng mình nghĩ bạn xứng đáng biết trước khi quyết định ủng hộ hay không.

Gà trống có thật sự "thích" đá nhau? Lầm tưởng 1 — bị bác bỏ

Không. Gà trống có tính lãnh thổ và tranh thứ bậc, nhưng đó là hành vi mang tính nghi thức, thường kết thúc khi một con chịu thua. Việc đấu đến thương tích nặng là kết quả của chọn giống, huấn luyện và vũ khí do con người áp đặt.

Câu "gà sinh ra để đá" nghe thuyết phục vì ai nuôi gà cũng từng thấy hai con trống gườm nhau. Nhưng mình đọc kỹ thì chỗ khác biệt nằm ở điều kiện. Ngoài tự nhiên, con thua có đường chạy, và đàn gà có đủ không gian để phân thứ bậc mà không ai phải chết. Trên sàn đấu thì không có đường lùi, con gà bị đặt đối đầu vào đúng khoảnh khắc nó căng thẳng nhất. Phía trước đó còn là cả quá trình chọn dòng hung hăng, cho tập đòn, kiểm soát ăn uống để "lên cân". Mình hiểu vì sao người chơi gọi đó là nghệ thuật nuôi gà, và họ có quyền tự hào về kiến thức giống gà của họ. Nhưng "kiến thức giống" khác với "gà tự nguyện chiến đấu đến chết", và hai chuyện này đừng trộn vào nhau nha. Một con gà trống nuôi thả vẫn cãi nhau suốt ngày mà đâu có ai bị thủng phổi.

Lầm tưởng 2: "Đá gà là truyền thống nên không thể gọi là tàn nhẫn" — đúng một phần

Phần đúng là đá gà có bề dày lịch sử và gắn với văn hóa ở nhiều vùng. Phần sai là "truyền thống" không tự động biện minh cho tổn hại, và luật ở nhiều nơi đã thay đổi dù truyền thống vẫn còn.

Mình thừa nhận, thấy cái lý "truyền thống" này có sức nặng thật. Ở Philippines đá gà vẫn được cho phép và quản lý, một số nơi ở Indonesia có nghi lễ liên quan, còn ở Việt Nam đá gà từng gắn với hội làng và thú chơi dân gian. Tuy nhiên, Animal Welfare Act của Mỹ đã được sửa đổi để biến việc vận chuyển gà đá qua bang thành trọng tội, và Farm Bill 2018 kéo lệnh cấm sang các lãnh thổ như Guam và Puerto Rico. Nghĩa là ngay cả nơi có truyền thống lâu đời, xã hội vẫn có thể quyết định ranh giới mới. Với bạn đọc Việt Nam, điểm cần nhớ là đá gà ăn tiền thường rơi vào phạm vi đánh bạc theo Bộ luật Hình sự 2015, nên "truyền thống" không phải tấm khiên pháp lý. Mình cũng không dám khẳng định cách áp dụng cụ thể ở từng địa phương, nên bạn nhớ kiểm tra quy định nơi mình sống nha.

Nếu bạn muốn hiểu thêm bối cảnh trước khi tranh luận, đừng bỏ qua [Internal Link: lịch sử đá gà Việt Nam].

Tìm hiểu thêm

Gà vẫn lao lên dù bị thương nghĩa là nó không đau? Lầm tưởng 3 — hoàn toàn sai

Sai hoàn toàn. Gà tiếp tục đánh khi bị thương thường do adrenaline, sợ hãi và không có lối thoát, chứ không phải vì không cảm thấy đau. Gà là động vật có xương sống với hệ thần kinh cảm nhận đau, nên việc nó "không kêu" không chứng minh được gì.

Đây là lầm tưởng mình thấy dễ gây hại nhất, vì nó nghe như một lời trấn an lương tâm. Trong tình huống căng thẳng cực độ, nhiều loài động vật tạm thời giảm cảm nhận đau để tiếp tục phản ứng sinh tồn. Đó là cơ chế bảo vệ chứ không phải bằng chứng rằng chấn thương không nghiêm trọng, và nó cũng không có nghĩa con gà "chịu được". Gà còn có thói quen che giấu dấu hiệu yếu ớt, vì bộc lộ yếu là nguy hiểm trước đối thủ, nên người xem rất dễ đánh giá thấp mức đau. Mình tự cười mình là đứa hay nghi ngờ, nhưng đúng lúc này sự nghi ngờ lại có ích: ai bảo "gà không biết đau" thì bạn cứ hỏi họ lấy bằng chứng từ đâu. Nếu câu trả lời là "tôi thấy nó vẫn đá", thì xin lỗi, đó chưa phải bằng chứng.

Điều gì thực sự hiệu quả khi bạn quan tâm đến gà chọi và phúc lợi động vật?

Ba việc có tác dụng thật: tách việc yêu giống gà khỏi việc cổ vũ sới đấu, nắm rõ luật nơi mình sống, và báo tin đúng cách khi nghi ngờ có sới đá gà. Ghi lại địa điểm và ngày giờ quan trọng hơn mọi lời bình luận trên mạng.

Mình học được nhiều nhất từ trang hướng dẫn của SHARK, một tổ chức bảo vệ động vật ở Mỹ. Họ nói rõ rằng người báo tin có thể ẩn danh, và các chi tiết như địa điểm, ngày giờ là điều quan trọng. Tuyến tố giác của họ (tipline) là 630-385-0244 hoặc email [email protected], dĩ nhiên chỉ phục vụ khu vực của họ. Ở Việt Nam, bạn có thể báo cho công an xã, phường hoặc gọi 113 nếu có dấu hiệu tụ tập đánh bạc. Mẹo thực tế mà nhiều bài không nhắc: đừng tự mình can thiệp hay quay phim gần sới, vì bạn có thể gặp rủi ro an toàn, và một thông tin chính xác về địa điểm cộng với khung giờ thường có giá trị hơn một đoạn video rung lắc.

1. Ghi lại địa chỉ hoặc mô tả đường đi cụ thể.
2. Ghi ngày giờ bạn thấy dấu hiệu tụ tập.
3. Giữ khoảng cách an toàn, không đối đầu.
4. Gửi thông tin cho cơ quan chức năng hoặc tổ chức uy tín.

Để xem thêm các quy định liên quan, bạn có thể tham khảo [Internal Link: luật trường gà và quy định hiện hành].

Tìm hiểu thêm

Nên bỏ qua những gì khi đọc tin về đá gà?

Hãy bỏ qua kết quả không liên quan đến gà, những lời quảng cáo "kèo chắc thắng" và mọi tuyên bố thiếu nguồn kiểm chứng. Trong 4 kết quả mình mở ra cho từ khóa này, chỉ 1 trang thật sự nói về chống đá gà.

Con số đó làm mình bật cười. Một kết quả là hướng dẫn "16 trò casino" của một game nhiều người chơi, một là trang Wikipedia về thành phố Austin, và một là El Cockfight, quán bar hai tầng ở 121 E. 5th St, Austin, Texas, cho thuê tối đa 75 khách ở sân thượng và 300 khách nếu bao trọn quán. Tên quán nghe giật gân, nhưng bên trong không có con gà nào đá nhau cả. Chỉ trang SHARK là nói đúng việc. Mình, người từng bị lừa một lần, rút ra là: nhìn thấy từ khóa khớp chưa đủ, phải mở ra đọc xem họ đang nói về cái gì. Ngoài ra, hãy dè chừng bất kỳ nội dung nào vừa mô tả đá gà như trò vui vừa kèm lời mời cược, vì đó là sự kết hợp mà cả pháp luật lẫn đạo đức đều không đứng về phía bạn. Còn bạn nào đang gật gù "ừ mình cũng tìm thử rồi" thì mình xin phép trêu một chút: cẩn thận kẻo bị dẫn tới quán bar, tới lúc đó đừng trách mình.

Nếu bạn thích mảng giống gà và kỹ thuật nuôi hợp pháp, mình gợi ý đọc thêm [Internal Link: giống gà chọi và cách nhận biết giống thuần].

Tìm hiểu thêm

Câu hỏi thường gặp

Q: Đá gà là gì và vì sao bị coi là ngược đãi động vật?

A: Đá gà là hoạt động cho hai con gà trống đối đầu trên sàn đấu, thường để cá cược. Nhiều trận gắn cựa thép hoặc dao dài khoảng 5–7,5 cm vào chân gà, gây thủng phổi, gãy xương, mù mắt và tử vong. Chính vũ khí và việc ép đấu đến cùng khiến các tổ chức bảo vệ động vật xếp đây vào nhóm ngược đãi.

Q: Đá gà hiện còn hợp pháp ở đâu?

A: Ở Mỹ, đá gà bị cấm tại cả 50 bang, với Louisiana là bang cuối cùng vào năm 2008. Một số nơi như Philippines vẫn cho phép có quản lý, còn ở Việt Nam đá gà ăn tiền thường bị xử lý theo quy định về đánh bạc. Vì cách áp dụng khác nhau theo địa phương, bạn nên kiểm tra quy định hiện hành nơi mình sống trước khi tham gia bất cứ hoạt động nào.

Q: Làm thế nào để báo tin nghi ngờ có sới đá gà?

A: Bạn nên ghi lại địa điểm và ngày giờ cụ thể rồi gửi cho cơ quan chức năng. Ở Việt Nam, hãy báo công an xã, phường hoặc gọi 113 nếu cần khẩn cấp. Ở Mỹ, tổ chức SHARK nhận tin qua số 630-385-0244 hoặc email [email protected]. Đừng tự đối đầu hay đến quá gần sới, vì an toàn của bạn quan trọng hơn mọi đoạn video.

Q: Có cần lộ danh tính khi báo tin không?

A: Không bắt buộc, vì SHARK cho phép người báo tin giữ ẩn danh. Điều họ cần là chi tiết cụ thể, nhất là địa điểm và ngày giờ. Với cơ quan chức năng tại Việt Nam, bạn có thể hỏi trước về cách bảo mật thông tin người tố giác; nếu e ngại, hãy ưu tiên gửi thông tin ngắn gọn nhưng chính xác thay vì kể dài dòng.

Q: Yêu giống gà chọi có nghĩa là ủng hộ đá gà không?

A: Không, hai việc này khác nhau. Bạn hoàn toàn có thể quan tâm giống gà, đặc điểm hình thể, lịch sử và văn hóa mà không cổ vũ sới đấu có cược. Điểm cần tránh là nội dung biến thương tích thành trò vui hoặc mời tham gia cá cược, vì đó mới là phần gây tranh cãi về pháp lý và đạo đức.

Q: Vì sao tìm "cockfighting" lại ra quán bar và game?

A: Vì công cụ tìm kiếm khớp từ khóa chứ không hiểu ý bạn. Trong các kết quả mình xem có một quán bar tên El Cockfight ở Austin, Texas, và một hướng dẫn game casino không liên quan đến gà. Hãy thêm từ như "animal welfare", "report" hoặc "law", rồi ưu tiên nguồn từ tổ chức bảo vệ động vật hoặc cơ quan nhà nước.

Tóm lại, nếu bạn còn phân vân, mình nghĩ cách an toàn nhất là đọc thêm nhiều nguồn, kiểm chứng từng điều, và chọn đứng về phía thông tin chính xác. Mình sẽ tiếp tục cập nhật chủ đề này trên Tin Đá Gà, và nếu có chỗ nào sai, xin lỗi trước nha, bạn cứ góp ý giúp mình.

Tìm hiểu thêm